Eksperci o opłacie cukrowej: Efekty są rozczarowujące

Po pięciu latach funkcjonowania opłaty cukrowej widać, że zdecydowana większość środków przeznaczana jest na finansowanie leczenia cukrzycy i chorób metabolicznych, natomiast na profilaktykę i edukację wydano marginalną część całości – piszą we wspólnym stanowisku Polskie Stowarzyszenie Diabetyków i Forum Ekspertów ds. Cukrzycy. Organizacje podkreślają, że opłata cukrowa wciąż nie realizuje w pełni celu, dla którego została wprowadzona.

Największe wydatki

Analiza PSD i FEC wskazuje, że w 2025 r. koszt refundacji leków przeciwcukrzycowych wyniósł 645,3 mln zł i wzrósł jedynie o 2,1 proc. względem roku 2024, gdy na ten cel przeznaczono 632,1 mln zł. Koszt refundacji pasków do pomiaru glukozy wyniósł 409,6 mln zł – to mniej niż w 2024 r. (440,7 mln zł) i w 2023 r. (456,4 mln zł).

Oznacza to utrzymujący się trend spadkowy w tej kategorii wydatków. Warto przeanalizować, w jakim stopniu zmiana ta jest związana z rosnącym wykorzystaniem nowoczesnych technologii monitorowania glikemii oraz czy środki uwalniane w wyniku tych zmian są reinwestowane w dalszy rozwój nowoczesnej opieki diabetologicznej – piszą eksperci.

Natomiast koszt świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w zakresie diabetologii i chorób metabolicznych osiągnął w 2025 r. poziom 356,4 mln zł. Dla porównania w 2024 r. było to 324,6 mln zł, a w 2023 r. 282,6 mln zł. Widać więc trend wzrostowy.

Pacjenci oczekują więcej

Według Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków znaczną część wydatków wykazywanych w ramach opłaty cukrowej stanowią świadczenia finansowane przez NFZ już przed wprowadzeniem tego instrumentu. Dotyczy to m.in. refundacji leków przeciwcukrzycowych, pasków do pomiaru glukozy czy świadczeń diabetologicznych.

Dlatego kluczowe jest wskazanie, które działania zostały uruchomione, rozszerzone lub przyspieszone dzięki środkom pochodzącym z opłaty cukrowej oraz jaki wpływ mają one na poprawę jakości opieki diabetologicznej.

Eksperci: Efekty poniżej oczekiwań

Prof. dr hab. Paweł Koczkodaj, ekspert w dziedzinie zdrowia publicznego i członek Forum Ekspertów ds. Cukrzycy, podkreśla, że współczesne systemy ochrony zdrowia coraz częściej odchodzą od oceny skuteczności wyłącznie przez pryzmat wysokości ponoszonych nakładów.

– Równie istotne staje się pytanie, jakie efekty zdrowotne przynoszą podejmowane interwencje oraz czy przekładają się one na ograniczenie obciążenia chorobami przewlekłymi w skali populacyjnej – wyjaśnia.

Jego zdaniem środki pochodzące z opłaty cukrowej powinny być traktowane jako element długofalowej inwestycji w zdrowie populacji. – Oprócz zapewnienia dostępu do skutecznego leczenia niezwykle istotne jest konsekwentne wzmacnianie działań profilaktycznych, edukacyjnych oraz interwencji sprzyjających utrzymaniu prawidłowej masy ciała i zdrowych nawyków żywieniowych – mówi ekspert.

Z kolei zdaniem prof. Leszka Czupryniaka, kierownika Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członka Forum Ekspertów ds. Cukrzycy wyniki sprawozdania NFZ są zdecydowanie poniżej oczekiwań.

– Kolejny raport z wydatkowania środków z opłaty cukrowej jest mocno rozczarowujący, gdyż pokazuje jak bardzo ugruntowała się praktyka traktowania wpływów z opłaty jako źródła łatania deficytu NFZ, a nie taki był zupełnie cel wprowadzenia tego instrumentu finansowego. Obecnie 95,6 proc. wpływów z opłaty cukrowej jest przeznaczonych na finasowanie rutynowych świadczeń NFZ związanych z leczeniem cukrzycy, a przecież opłata cukrowa miała być bodźcem dla poprawy i rozwoju ochrony zdrowia i profilaktyki w obszarze cukrzycy i otyłości – mówi.

Opłata cukrowa konserwuje stan obecny, uniemożliwiając inne działania dla rozwoju medycyny metabolicznej – dodaje.

Prof. Czupryniak podkreśla, że wpływy z podatku cukrowego powinny być przeznaczane na wydatki związane z profilaktyką otyłości, cukrzycy i jej powikłań.

Potrzebne zmiany systemowe

Polskie Stowarzyszenie Diabetyków oraz Forum Ekspertów ds. Cukrzycy wskazują na najważniejsze potrzeby. Apelują o:

• zapewnienie stabilnego i szerokiego dostępu do innowacyjnych technologii medycznych oraz terapii zgodnych z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego,
• zwiększanie transparentności wydatkowania środków pochodzących z opłaty cukrowej,
• finansowanie działań profilaktycznych i edukacyjnych wspierających ograniczenie zachorowań na cukrzycę i otyłość.

Najlepszym sposobem zapewnienia racjonalnego wydatkowania środków z opłaty cukrowej jest powołanie zespołu ds. opłaty cukrowej przy MZ, składającego się z ekspertów medycznych, ekonomicznych i pacjentów. Opracowane przez ten zespół zasady gospodarowania opłatą cukrową powinny być wiążące dla MZ i NFZ – podkreślają.